STAR STEMS คืออะไร

STAR STEMS เป็นนวัตกรรมทางปัญญา ที่ออกแบบมาเพื่อใช้เป็นเครื่องมือพิเศษที่ผู้ที่เกี่ยวข้องสามารถนำมาใช้ร่วมกันในการแก้ไขปัญหาหรือร่วมกันพัฒนาต่อยอดสิ่งที่มีอยู่หรือร่วมกันทำในสิ่งที่ยังไม่เคยมีมาก่อน ก็ได้ ในที่นี้จะขอยกตัวอย่างในแนวค้นหาทางออกของสถานการณ์จริงที่เกิดขึ้นแล้วและประสบอยู่ร่วมกัน เพื่อการอธิบายให้เข้าใจ สำหรับในแนวพัฒนาสิ่งที่ยังไม่มีมากก่อนร่วมกันนั้น จะขอกล่าวในอีกบทความหนึ่งต่อไป

ในที่นี้เราจะเรียกสถานการณ์ที่เกิดขึ้นย่อ ๆ ว่า SBL ซึ่งเป็นอักษรย่อของ Situation Based Learning นั่นเอง จะถือว่าเป็นการเรียนรู้จากของจริง ก็ว่าได้ เป็นการเรียนรู้ที่จะอยู่ร่วมกันในสังคม เมื่ออยู่ในสถานการณ์เดียวกัน อาจจะมีมุมมองที่แตกต่างกันออกไปบ้างนั้นย่อมเป็นเรื่องปกติธรรมดา ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับประสบการณ์ของแต่ละคน ข้อมูลประกอบต่างๆ ที่ได้รับอาจจะไม่เท่ากัน หรืออาจจะมองคนละมุม มุมมองของคนอยู่ที่ตำแหน่งที่มอง นั่นก็เป็นเรื่องธรรมดา แต่หากขาดการสื่อสารแลกเปลี่ยนข้อมูล ขาดการแลกเปลี่ยนมุมมอง ความคิดเห็น ย่อมอาจนำไปสู่ความล้มเหลวของการแก้ไขสถานการณ์ที่ประสบร่วมกันนั้นได้ ดังนั้น การร่วมกันกำหนดขอบเขต ประเด็นปัญหาของสถานการณ์เพื่อให้เข้าใจตรงกันก่อนว่าเกิดอะไรขึ้น (What) เกิดขึ้นที่ไหน (Where) เกิดขึ้นเมื่อไหร่ (When) เกิดขึ้นกับใคร (Who)

ก่อนจะกระโจนเข้าสู่การแก้ไขสถานการณ์ในทันที่นั้น ควรกำหนดเป้าประสงค์ร่วมกันก่อน ที่เรียกว่า STAR เสมือนดาวที่ทุกคนใฝ่ฝัน ซึ่งเป็นอักษรย่อของ 4 ลักษณะของเป้าหมายที่ดี คือ 1) มีความยั่งยืน (Sustainability) 2) ถูกเวลา (Timeliness) 3) ทำได้จริง (Applicability) และ 4) ตอบสนองความต้องการ (Response to needs) เป็นเสมือนให้เห็นเป้าหมายร่วมกันก่อน

จากนั้นจึงจะเข้าสู่กระบวนการคิดหาวิธิการแก้ไขสถานการณ์ร่วม SBL เพื่อให้ได้ผลตามเป้าหมาย STAR เมื่อเปิดใจร่วมกันแก้ไขสถานการณ์ด้วยกันแล้วจะเกิดการ คิดรอบ คิดร่วม หลอมรวมความเห็นต่าง สร้างความเห็นร่วมขึ้น

โดยกระบวนการคิดหาวิธีการแก้ไขสถานการณ์นั้น เริ่มต้นที่ คิดด้วยหลักเหตุ-ผล (S : Scientific thinking ) เป็นขั้นแรกที่เจาะลึกถึงสถานการณ์ที่เกิดขึ้น เพื่อให้ทราบแน่ชัดถึงความเป็นจริงเกี่ยวกับสถานการณ์ที่เกิดขึ้น ทำไมถึงเกิดขึ้นได้ (Why) เกิดขึ้นได้อย่างไร (How) มีอะไรเป็นเหตุเป็นปัจจัยทำให้สถานการณ์นี้เกิดขึ้น จะเป็นการร่วมกันวิเคราะห์สถานการณ์ แลกเปลี่ยนมุมมอง ความคิดเห็นต่อสถานการณ์นั้น โดยตั้งอยู่บนข้อเท็จจริง หลักฐานเชิงประจักษ์ให้มากที่สุด เพื่อให้เกิดความรู้ความเข้าใจที่ตรงกัน ไม่เข้าใจที่คลาดเคลื่อนกันของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียหรือผู้ที่เกี่ยวข้องทั้งหมด

หลังจากได้วิเคราะห์เจาะลึกถึงสถานการณ์ที่เกิดขึ้นจนเกิดความเข้าใจร่วมกันที่ชัดเจนแล้ว ต่อไปจะเริ่ม ค้นด้วยหลักภูมิปัญญาไทยและสากล (T : Thai/Int. Technology) เป็นการค้นหาวิธีการแก้ไขสถานการณ์นั้นๆ แบบภูมิปัญญาไทยหรือสากลเท่าที่จะสามารถหามาได้ ซึ่งในปัจจุบันมักจะเอาตัวช่วย สืบค้นทางอินเทอร์เน็ต โดยเฉพาะ AI ที่มีขีดความสามารถที่มากขึ้น ก็นับว่าเป็นเครื่องมืออย่างดีที่จะมาช่วยค้นหาวิธีการแก้ไขสถานการณ์นั้น ๆ ที่เหมาะสม แต่ต้องนำมาสังเคราะห์เอาข้อมูลที่ดี จึงจะมีประโยชน์

หลังจากได้ข้อมูลมาเพียงพอแล้วในขั้นจัดด้วยหลักประสิทธิภาพและการสื่อสารสากล (E : English-Engineering) นั้น ก็จะเป็นการมุ่งจัดวิธีการแก้ไขออกเป็นงานที่มุ่งแก้ไขสถานการณ์ตรงๆ (งานตรง) งานสื่อสารที่มุ่งสร้างความเข้าใจภายในกลุ่ม และนอกกลุ่ม (งานสื่อสาร) และงานสนับสนุนส่งเสริมให้การแก้ไขสถานการณ์สำเร็จ (งานอ้อม) โดยอาจมีการแบ่งมอบความรับผิดชอบในแต่ละงาน รวมทั้งจัดสรรทรัพยากรที่เหมาะสมให้แต่ละงาน และมีตัวชี้วัดเพื่อให้การแก้ไขสถานการณ์สำเร็จ

หลังจากนั้นให้นำแต่ละงานมาคัดด้วยหลักตรรกะและคุณธรรม (M : Moral-Mathematics) หมายถึง งานทั้งหมดที่จะใช้ดำเนินการแก้ไขสถานการณ์นั้น ควรจะมีความสมเหตุสมผล แก้สถานการณ์ที่ต้นเหตุ มีการจัดลำดับขั้นตอนของการปฏิบัติที่เหมาะสมเป็นเหตุเป็นผล อีกทั้งตรวจสอบด้วยหลักคุณธรรม งานใดที่ทำลายหรือทำให้คุณธรรมลดลง ก็ควรให้มีการปรับปรุงแก้ไขก่อน ควรมีจิตใจที่สูงขึ้น หรือมีความสุขที่ได้ทำงานนั้น

และ กรองงานทั้งหมดด้วยหลักภูมิสังคม (S : Socio-geology) นั่นคือหากเป็นการนำวิธีการสากลมาใช้ ก็ควรปรับให้เหมาะสมกับเมืองไทย ภูมิสังคมไทย ให้เหมาะกับความเชื่อถือ วัฒนธรรมของท้องถิ่น และมีความถูกต้องตามกฎหมาย หรือกฎเกณฑ์ของสังคม

หากมีการคัดกรองให้ดีแล้วย่อมนำไปสู่ทางออกของสถานการณ์ ได้ผลลัพธ์ตรงตามเป้าหมายที่ต้องการร่วมกัน นั่นคือดวงดาว STAR ที่ทุกคนร่วมฝัน จนเป็นที่พอใจกันทั่วทุกคน

จะเห็นได้ว่า กระบวนการ STAR STEMS นี้ทำให้เกิดความรอบคอบ รอบด้าน มุ่งขจัด “ความไม่รู้” แต่สร้างปัญญา รู้เท่าทัน เกิดความรอบรู้ขึ้นมาแทนที่ จนสามารถแก้ไขสถานการณ์ที่เกิดขึ้นได้เป็นอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล ดังนั้น จึงได้ขนานนามว่า นวัตกรรมทางปัญญา STAR STEMS

เอกสารอ้างอิง

คณะกรรมาธิการการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม วุฒิสภา (2567), รายงานผลการดำเนินงาน เรื่อง หลักการและแนวทางการปฏิบัตินวัตกรรมทางปัญญา STAR STEMS สำหรับการสร้างสังคม รู้ รัก สามัคคี มีสันติสุขยั่งยืน, สำนักการพิมพ์ สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา.

พหล สง่าเนตร, พลเอก (2568), ยุทธศาสตร์ชาติ: ยุทธศาสตร์สตาร์สะเต็มส์ STAR STEMS STRATEGY, ธนอรุณการพิมพ์, 2568.

สมเกียรติ สัมพันธ์, พลโท (2568), powerpoint, เอกสารประกอบการฝึกประยุกต์ใช้นวัตกรรมทางปัญญา STAR STEMS แบบปิดจังหวะ (ทีละขั้นตอน), 2568

ด้วยความปรารถนาดีจาก

ฝ่ายวิชาการและการวิจัย

มูลนิธิสตาร์สะเต็มส์เพื่อสังคมสันติสุขยั่งยืน