ภัยคุกคาม COVID 19 ชี้ให้เห็นชัดเจนว่า กระบวนการคิดในระดับนโยบายและยุทธศาสตร์ที่ทุกประเทศทั่วโลกใช้อยู่ ยังไม่พร้อมรับกับภัยคุกคามรูปแบบใหม่ ก่อให้เกิดความเสียหายอย่างมหาศาล ทั้งชีวิต เศรษฐกิจ สังคม ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ รวมไปจนถึงดุลอำนาจของมหาอำนาจ ภัย COVID 19 ทำให้โลกต้องเปลี่ยนวิถีอย่างฉับพลันเข้าสู่ยุค “ฐานวิถีชีวิตใหม่(New Normal)” บุคคลต้องคิดใหม่เปลี่ยนพฤติกรรมใหม่ ทุกองค์กรต้องปรับเปลี่ยนกระบวนการคิดการจัดการ ทุกประเทศต้องเปลี่ยนกระบวนการคิดในการขับเคลื่อนนโยบายและยุทธศาสตร์ให้รอบด้านมากขึ้น กระบวนการคิด STAR STEMS ซึ่งประสบผลสำเร็จในการปฏิรูปการศึกษาสร้างคนไทยยุคใหม่ จึงน่าจะเป็นกระบวนการคิดสำหรับการเตรียมสู้วิกฤตของทุกองค์กรและทุกประเทศ ในยุค “ ฐานวิถีชีวิตใหม่ ”
STAR STEMS คืออะไร
ภาพที่ ๑ : กระบวนการคิด STAR STEMS
ภาพที่ ๒ : องค์ประกอบของ กระบวนการคิด STAR STEMS
ตัวตนของ STAR STEMS
STAR STEMS คือ นวัตกรรมทางความคิดที่สภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ ได้เสนอเป็นแนวทางปฏิรูปการศึกษา สร้างคนไทยให้เป็นพลเมืองดี มีวินัย รักภูมิใจในชาติ มีคุณลักษณะครบถ้วนตามที่กำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. ๒๕๖๐, มาตรา ๕๔, วรรค ๔
กระบวนการคิด STAR STEMS เป็นการคิดแบบองค์รวม บูรณาการทั้งปัจจัยที่มองเห็นและที่มองไม่เห็น แก้ปัญหาด้วยภูมิปัญญารอบด้านและพัฒนาจิตวิญญาณไปพร้อมกัน โดยมีคุMณลักษณะสำคัญ คือ
“ คิดรอบคอบ รอบด้าน บนพื้นฐานคุณธรรม น้อมนำคุณค่าท้องถิ่นคุณค่าไทย และเข้าใจภูมิสังคม ”
กระบวนการคิด STAR STEMS บูรณาการการคิด ๕ ด้าน โดยมีองค์ประกอบ ๓ ส่วน ได้แก่
๑. SBL = Situation-Based Learning, คือโจทย์สถานการณ์ที่สนใจศึกษา ต้องการคำตอบ
๒. STAR = ผลลัพธ์หรือเป้าหมาย ที่ต้องการจากการแก้โจทย์สถานการณ์
๓. STEMS = กระบวนการคิดเพื่อแก้ปัญหาแบบบูรณาการ ๕ ด้าน S-T-E-M-S ได้แก่
– S : Scientific Thinking = ด้านเหตุและผล, คิด พิจารณาเหตุที่มาของสถานการณ์ และ ผลผลิตที่ต้องการให้เกิดขึ้น
– T : Thai & Inter –Technology = ด้านภูมิปัญญาไทยและสากล, ค้น จากหลักวิชา เทคนิคเทคโนโลยี ทั้งเทคโนโลยีสากล ภูมิปัญญาไทย และ ปัญญาท้องถิ่น เพื่อหาวิธีแก้สถานการณ์
– E : English- Engineering = ด้านประสิทธิภาพ (ทั้งระบบงาน และ การสื่อสาร),จัด ระบบการปฏิบัติงานรวมทั้งการสื่อสารสร้างความเข้าใจทั้งไทยและสากล เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด
– M : Moral-Mathematics = ด้านตรรกะและคุณธรรม, พิสูจน์ด้วยตรรกะและหลักวิชาว่า ระบบการปฏิบัติงานและการสื่อสารที่กำหนด นำไปสู่ผลผลิตได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุดจริง และพิสูจน์ว่าไม่ขัดต่อหลักคุณธรรมของสังคม
– S : Socio-Geology = ด้านภูมิสังคม, ตรวจสอบ ระบบการปฏิบัติงานและการสื่อสารสากลที่จัดไว้ ว่ามีความเหมาะสม สอดคล้อง เกื้อกูล กับสภาพภูมิสังคมของโจทย์สถานการณ์
จุดแข็งของ STAR STEMS
กระบวนการคิด STAR STEMS มีจุดแข็ง ๓ ประการ ทำให้เหมาะสมและมีประสิทธิภาพพร้อมรับภัยคุกคามรูปแบบใหม่ในยุค “ ฐานวิถีชีวิตใหม่ (New Normal) ” ได้แก่ :-
๑. ความเหมาะสม (Suitability) สามารถแก้ปัญหาได้จริง เพราะมีกระบวนการคิดครบวงจร เริ่มคิดจากเหตุที่มาของสถานการณ์ จนถึงผลผลิตที่ต้องการให้เกิดขึ้น
๒. ความครบเครื่อง (Sophistication) พิจารณาการแก้ปัญหาอย่างรอบคอบรอบด้าน ทั้งปัจจัยที่มีตัวตนและไม่มีตัวตน ใช้หลักวิชาและเทคโนโลยีสากล รวมทั้งภูมิปัญญาไทยและภูมิปัญญาท้องถิ่น
๓. ความยั่งยืน (Sustainability) แก้ปัญหาได้ยั่งยืน เพราะได้พิจารณาถีงประสิทธิภาพของการปฏิบัติ การสื่อสารสร้างความเข้าใจทั้งระดับท้องถิ่นและระดับสากล การพิสูจน์ด้วยตรรกะหลักวิชา และด้วยคุณธรรม รวมทั้งการตรวจสอบความเหมาะสมเกื้อกูลกับสภาพภูมิสังคม การใช้กระบวนการคิด STAR STEMS จึงสามารถแก้สถานการณ์ที่ยุ่งยากซับซ้อน นำไปสู่การบรรลุเป้าหมายได้อย่างสมบูรณ์ครบถ้วน มีประสิทธิภาพ และอย่างยั่งยืน
บทบาทของ STAR STEMS
STAR STEMS ได้เริ่มบทบาทปฏิรูปการศึกษาตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๕๙ มีผลการประเมินชัดเจนว่า สามารถพัฒนาเยาวชนไทย สร้างความเป็นคนดี มีวินัย รักภูมิใจในชาติ และมีศักยภาพพร้อมที่จะเป็นพลังสร้างสังคมสันติสุขอย่างยั่งยืน
STAR STEMS ได้ขยายบทบาทสู่การปฏิวัติความคิดของภาคประชาสังคม โครงการ “STARS STEMS Workplace for Health Promotion” ในปี ๒๕๖๒ ซึ่งมี ๕๓ สถานประกอบการเข้าร่วม พบว่า STAR STEMS สามารถพัฒนาคนและพัฒนางานขององค์กร รวมทั้งตอบโจทย์ความต้องการต่าง ๆ ได้ครบถ้วน
ในปี ๒๕๖๓ STAR STEMS ได้ร่วมกับ Federation of Myanmar Engineering Societies จัดสัมมนาการใช้ STAR STEMS สำหรับสถานประกอบการ ที่เมืองย่างกุ้ง ประเทศเมียนมาร์ มีผู้เข้าร่วมกว่า ๑๒๐ คน ประกอบด้วยผู้บริหารทุกระดับทุกฝ่าย ทุกคนมั่นใจว่า STAR STEMS พัฒนาคนและพัฒนางานไปพร้อมกันอย่างมีประสิทธิภาพ และเตรียมที่จะขยายกิจกรรมสัมมนา STAR STEMS ต่อไป
ภาพที่ ๓ : การขับเคลื่อน STAR STEMS
ภาพที่ ๔ : การสัมมนา STAR STEMS ที่ประเทศเมียนมาร์
กระบวนการคิด STAR STEMS ซึ่งมีความเป็นองค์รวม บูรณาการรอบด้านครอบคลุมพลังอำนาจของชาติทั้งที่มีตัวตนและไม่มีตัวตน ให้ความสำคัญกับเอกลักษณ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น คุณธรรม การสื่อสาร ความสอดคล้องเกื้อกูลกับสภาพภูมิสังคม การแก้ปัญหาที่ควบคู่ไปกับการพัฒนาภูมิปัญญาและจิตวิญญาณ รวมทั้งมีความยืดหยุ่นครอบคลุมทุกมิติ ได้ผ่านการพิสูจน์ยืนยันเป็นที่ยอมรับแล้วว่า สามารถใช้แก้ปัญหาทุกสถานการณ์ได้อย่างรอบคอบรอบด้าน ครบถ้วน มีประสิทธิภาพ และมีความยั่งยืน
สรุป
สำหรับยุค “ฐานวิถีชีวิตใหม่” ที่มีความแปรปรวนหลากหลายร้ายแรงเกินกว่าจะคาดคิด การพึ่งตนเอง ความยืดหยุ่น ความมีวินัย ความมีคุณธรรมเมตตาเอื้ออาทรแก่กัน เป็นเงื่อนไขสำคัญของการอยู่รอด กระบวนการคิด STAR STEMS จึงมีคุณสมบัติเหมาะสมกับโลกยุคใหม่รวมทั้งประเทศไทย ที่จะใช้เป็นกระบวนการคิดในการขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ชาติ นำชาติผ่านพ้นพิบัติภัย สร้างสังคมสันติสุข ไปสู่วิสัยทัศน์ที่กำหนดไว้อย่างครบถ้วนทุกประการ
บรรณานุกรม
คณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ : รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐, สำนักการพิมพ์
สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร, ๒๕๖๐.
คณะอนุกรรมาธิการขับเคลื่อนการปฏิรูประบบการเรียนรู้ ในคณะกรรมาธิการขับเคลื่อนการปฏิรูป
ประเทศด้านการศึกษา สภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ : แนวทาง การใช้รูปแบบการปลูกฝัง
เยาวชนให้เป็น “พลเมืองดี วินัยเด่น” : คนดี มีวินัย รักภูมิใจชาติ สามารถเชี่ยวชาญตามความถนัด
มีความรับผิดชอบต่อครอบครัว ชุมชน สังคม และประเทศชาติ ด้วยการจัดการเรียนรู้ตามแนวคิด
“STAR STEMS” , มูลนิธิอาชีวเวชศาสตร์ไทย, พี.แอนด์.พี ปริ้นติ้ง พีเพรส, พิมพ์ครั้งที่ ๒,
ธันวาคม ๒๕๕๙.
คณะอนุกรรมาธิการขับเคลื่อนการปฏิรูประบบการเรียนรู้ ในคณะกรรมาธิการขับเคลื่อนการปฏิรูป
ประเทศด้านการศึกษา สภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ : รายงานสรุปผลการดำเนินงานระหว่าง
เดือนธันวาคม ๒๕๕๘-เดือนมกราคม ๒๕๖๐, สำนักกรรมาธิการ ๓, สำนักงานเลขาธิการสภา
ผู้แทนราษฎร, ปฏิบัติหน้าที่สำนักงานเลขาธิการสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ, มกราคม
๒๕๖๐.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ : การประชุมคณะอนุกรรมการสภาการศึกษาเฉพาะ
กิจ ด้านการสร้างพลเมืองดี มีวินัย ภูมิใจในชาติ ครั้งที่ ๓/๒๕๖๒ ณ ห้องประชุมสิปปนนท์ เกตุทัต,
สำนักงานเลขาธิการสภารศึกษา, ๕ กรกฎาคม ๒๕๖๒.
พล.อ.พหล สง่าเนตร : ppt.การบรรยายเรื่อง “STAR STEMS ปฏิวัติกระบวนการคิดใหม่ สร้างคนดี มี
วินัย รักไทย นำไทยสู่อนาคต”, บรรยายพิเศษในงาน “ STAR STEMS 2019, พลเมืองดี วินัยเด่น ดาว
เดียวกันไปด้วยกัน ” : การแถลงผลของคณะอนุกรรมการสภาการศึกษาเฉพาะกิจ ด้านการสร้างพลเมือง
ดี มีวินัย ภูมิใจในชาติ, ห้องวายุภักษ์ โรงแรมเซนทรา ศูนย์ราชการ, แจ้งวัฒนะ, กทม., ๒๙ ตุลาคม
๒๕๖๒.
ประวัติผู้เขียน
ยศ ชื่อ : พลเอก พหล สง่าเนตร (พ้นราชการ)
การศึกษา :
-วทบ. (ทบ.), โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า
-พศ.ม. (สถิติ), จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
-M.S. (Physics), University of California Los Angeles, USA.
-Ph.D. (Physics), University of Kansas, USA. พ.ศ. ๒๕๒๖
-ปร.ด. (รัฐประศาสนศาสตร์), มหาวิทยาลัยอีสเทิร์นเอเชีย
-โรงเรียนเสนาธิการทหารบก หลักสูตรหลักประจำ ชุดที่ ๖๖
-โรงเรียนเสนาธิการทหารบกสหรัฐอเมริกา, USACGSC, USA., 1990
-วิทยาลัยการทัพบก : หลักสูตรหลักประจำ ชุดที่ ๔๔
-วิทยาลัยป้องกันราชอาณาจักร : หลักสูตรการป้องกันราชอาณาจักร, พ.ศ. ๒๕๔๖
-สถาบันพระปกเกล้า : หลักสูตรการเมืองการปกครอง ในระบอบประชาธิปไตย สำหรับนักบริหารระดับสูง รุ่นที่ ๕ (ปปร. ๕)
ตำแหน่งสำคัญในอดีต :
-อาจารย์ : โรงเรียนนายร้อยพระจุลจอมเกล้า / โรงเรียนเสนาธิการทหารบก
-รองเจ้ากรมยุทธการทหารบก
-ผู้บัญชาการโรงเรียนเสนาธิการทหารบก
-เจ้ากรมยุทธศึกษาทหารบก
-รองปลัดกระทรวงกลาโหม
-รองประธานคณะกรรมาธิการขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ ด้านการศึกษา สภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ
-กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ สภาการศึกษาวิชาทหาร กระทรวงกลาโหม
-กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ สภาการศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ
-กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ สภาวิทยาลัยพยาบาลกองทัพบก