ภาพที่ 1 อริยสัจสี่ สัจจะหรือความจริงอย่างประเสริฐ
ที่มา https://shantideva.net/
อริยสัจสี่เป็นทางสายกลางที่จะทำให้คนพ้นทุกข์ได้ถ้าปฏิบัติตาม ซึ่งพระพุทธเจ้าได้ทรงค้นพบและนำมาสอนแนะนำเมื่อสองพันกว่าปีแล้ว อันประกอบด้วย 1) ทุกข์ คือ สภาพที่ทนได้ยาก ภาวะที่ทนอยู่ในสภาพเดิมไม่ได้ สภาพที่บีบคั้น ซึ่งคนเราต้องรู้ 2) สมุทัย คือ สาเหตุที่ทำให้เกิดทุกข์อย่างแท้จริง ได้แก่กิเลสตัณหา ซึ่งคนเราต้องละ ขจัดออกไป 3) นิโรธ คือ ความดับทุกข์ หมายถึงนิพพาน ซึ่งคนเราต้องทำให้แจ้ง ให้เข้าใจ และ 4) มรรค คือ แนวปฏิบัติที่นำไปสู่นิโรธหรือนำไปถึงความดับทุกข์ ซึ่งคนเราต้องเจริญ คือนำไปปฏิบัติ ซึ่งในปัจจุบันมีการประยุกต์ใช้แก้ไขปัญหาในแนวทางนี้ที่รู้จักกันทั่วไปว่าการแก้ไขปัญหาตามแนวอริยสัจสี่ นั่นเอง
กระบวนการขั้นตอนแก้ไขสถานการณ์ของนวัตกรรมทางปัญญา STAR STEMS นั้น เริ่มต้นจากการกำหนดสถานการณ์โจทย์ SBL หากเทียบเคียงได้แนวทางที่ทำให้รู้ ว่าสถานการณ์ หรือ ทุกข์ ของอริยสัจสี่ ที่เราควรกำหนดรู้ คืออะไรนั่นเอง
ในขั้นตอนต่อไปของนวัตกรรมทางปัญญา STAR STEMS คือการกำหนดเป้าหมายร่วมกัน คือ STAR เป็นแนวทางที่ทำให้รู้ว่าเป้าหมายคืออะไร ซึ่งหากเทียบเคียงได้กับ นิโรธ ความดับทุกข์ของอริยสัจสี่ ที่เป็นเป้าหมายสูงสุดของผู้ปฏิบัติ
ในขั้นตอนต่อไปของนวัตกรรมทางปัญญา STAR STEMS คือ S:Scientific thinking การคิดด้วยหลักเหตุ-ผล ที่ขั้นตอนการหาสาเหตุและปัจจัยต่างๆ ที่ทำให้สถานการณ์นั้นเกิดขึ้น ซึ่งเทียบเคียงได้กับ สมุทัย สาเหตุที่ทำให้เกิดทุกข์ของอริยสัจสี่ ที่เราควรละ หรือขจัดออกไป
ในขั้นตอนต่อไปของนวัตกรรมทางปัญญา STAR STEMS คือ T:Thai/Int. Technology ค้นด้วยหลักภูมิปัญญาไทยและสากล E:English-Engineering จัดด้วยหลักประสิทธิภาพและการสื่อสารสากล M:Moral-Mathemetics คัดด้วยหลักตรรกะและคุณธรรม และ S:Socio-geology กรองด้วยหลักภูมิสังคม กระบวนการเหล่านี้เป็นกระบวนการเพื่อให้ได้มาซึ่งวิธีการแก้ไขสถานการณ์ เมื่อนำวิธีการแก้ไขสถานการณ์นี้ไปดำเนินการแล้วเราคาดหวังว่าสถานการณ์จะได้รับการแก้ไขและได้ผลออกมาตามเป้าหมายที่หวังไว้ ซึ่งวิธีการแก้ไขสถานการณ์นี้สามารถเทียบเคียงได้กับ มรรค ของอริยสัจสี่นั่นเอง
ดังนั้นจะเห็นได้ว่ากระบวนการได้มาซึ่งวิธีการแก้ไขสถานการณ์ของนวัตกรรมทางปัญญา STAR STEMS นั้น สอดคล้องกับแนวทางแก้ไขสถานการณ์ตามแนวทางอริยสัจสี่เช่นกัน ข้อแตกต่างนั้นมีอยู่ว่านวัตกรรมทางปัญญา STAR STEMS นั้นมุ่งใช้ในการแก้ไขสถานการณ์ในชีวิตประจำวันที่เป็นปัญหาทางโลก ไม่ว่าจะเป็นสถานการณ์เกี่ยวกับการทำมาหาเลี้ยงชีพ ไปจนถึงสถานการณ์ในการดำรงชีวิตประจำวัน อีกทั้งสามารถใช้ในการแก้ไขสถานการณ์ที่มีผู้เกี่ยวข้องหลายคน โดยร่วมมือกันใช้กระบวนการนี้หาวิธีการที่ทุกคนเห็นพ้องร่วมกันว่าเหมาะสมได้เป็นอย่างดี ข้อเหมือนกันประการหนึ่งก็คือ เป็นแนวทางที่ชัดเจน ดี และมีประโยชน์สำหรับผู้นำไปปฏิบัติใช้จริงเท่านั้น แม้ท่านจะมีความรู้ เข้าใจ หรือใช้เป็น แต่ท่านไม่นำไปใช้ ก็ไม่มีประโยชน์เกิดขึ้นแก่ท่านแต่อย่างใด แล้วตัวท่านเองลองนำนวัตกรรมทางปัญญา STAR STEMS มาใช้บ้างหรือยัง?
เอกสารอ้างอิง
คณะกรรมาธิการการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม วุฒิสภา (2567), รายงานผลการดำเนินงาน เรื่อง หลักการและแนวทางการปฏิบัตินวัตกรรมทางปัญญา STAR STEMS สำหรับการสร้างสังคม รู้ รัก สามัคคี มีสันติสุขยั่งยืน, สำนักการพิมพ์ สำนักงานเลขาธิการวุฒิสภา.
พหล สง่าเนตร, พลเอก (2568), ยุทธศาสตร์ชาติ: ยุทธศาสตร์สตาร์สะเต็มส์ STAR STEMS STRATEGY, ธนอรุณการพิมพ์, 2568.
Wikipedia, https://th-wikipedia.org/wiki/อริยสัจ_4, สืบค้นเมื่อ 2 พ.ค. 2568
ด้วยความปรารถนาดีจาก
พลโท ดร.สมเกียรติ สัมพันธ์
ฝ่ายวิขาการและการวิจัย
มูลนิธิสตาร์สะเต็มส์เพื่อสังคมสันติสุขยั่งยืน